ΕΚΕ: Μια νέα ιδέα με μακρά όμως παράδοση

dr-nektarios-g-smirnis

Από τον Δρ. Νεκτάριο Γ. Σμυρνή, Συγγραφέα, Διδάκτορα Διοίκησης Διεθνών Επιχειρήσεων του European University της Γενεύης.

 

«The business of business is business» διακηρύττει αγγλοσαξονικό γνωμικό.

«Η δουλειά μιας επιχειρήσεως είναι το επιχειρείν».Με άλλα λόγια, σκοπός μιας επιχειρήσεως είναι η παραγωγή πλούτου για τον ιδιοκτήτη της. Για το θέμα μας δεν νομίζω ότι υπάρχει διαφορετική άποψη, δεδομένου ότι δεν αφορά τα ευαγή ιδρύματα.

.
Το γεγονός ότι αυτή η επίτευξη κέρδους στηριζόταν στην ασεβή κατάχρηση των φυσικών εισροών του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος της επιχείρησης περνούσε απαρατήρητο από τους εταίρους της εποχής . Ο πολλαπλασιασμός όμως των επιχειρήσεων, η δημιουργία εταιρικών γιγάντων και η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων οδήγησαν τους κρατικούς φορείς και τις τοπικές κοινωνίες στην εξέταση της φύσης των δραστηριοτήτων των επιχειρήσεων και στην επίσημη εισαγωγή της έννοιας της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης. (1)

.

Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη ξεκίνησε στις Η.Π.Α. ως “corporate citizenship” (2)  κυρίως με την έννοια της φιλανθρωπίας. Στην Ευρώπη εμφανίστηκε σε σχέση με τη δέσμευση των εταιριών προς το περιβάλλον και επεκτάθηκε σε κοινωνικά, εργασιακά και ηθικά ζητήματα. Η έννοια της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης έχει συνδεθεί στενά με την συνεισφορά των επιχειρήσεων στην αειφόρο ανάπτυξη της κοινωνίας.

.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (3): «Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη αποτελεί μία σύγχρονη έννοια που κερδίζει συνεχώς έδαφος και μεταξύ των ελληνικών επιχειρήσεων, καθώς όλο και περισσότερες εταιρείες συνδυάζουν πλέον το κέρδος με την ηθική και περιβαλλοντική πρακτική. Με τον όρο «Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη» θεωρούμε τη συστηματική, οργανική και εθελοντική «ενσωμάτωση» από τις εταιρείες στην επιχειρηματική τους λειτουργία δραστηριοτήτων με κοινωνική, περιβαλλοντική και πολιτιστική διάσταση, με ουσιαστική συνεισφορά προς το κοινωνικό σύνολο, σε διάδραση με όλους τους συμμέτοχους (stakeholders).

.
Έχει δοθεί πλήθος ορισμών από διάφορους έγκυρους οργανισμούς όπως το World Business Council for Sustainable Development, το Ελληνικό δίκτυο για την Ε.Κ.Ε., to CSREurope. Το κοινό σημείο όλων αυτών των ορισμών είναι η έμφαση που δίνουν στην εθελοντική φύση της Ε.Κ.Ε γεγονός που προκαλεί σοβαρή ανησυχία.
Η αποτελεσματική εφαρμογή της έννοιας της ΕΚΕ συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου που διατυπώθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισσαβόνας (Μάρτιος 2000) να γίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση η ανταγωνιστικότερη οικονομία με την μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.

Μετά την δημοσίευση του Πράσινου Βιβλίου «Προώθηση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ)» τον Ιούλιο του 2001 πραγματοποιήθηκε διαβούλευση οργανώσεων εργοδοτών, επιχειρήσεων και άλλων θεσμικών οργάνων και εκδόθηκαν κάποια συμπεράσματα:

.
• Οι επιχειρήσεις υπογράμμισαν την εθελοντική φύση της ΕΚΕ και διαπίστωσαν ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί με ομοιόμορφο τρόπο, δεδομένης της ποικιλομορφίας των εθνικών προσεγγίσεων.
• Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τόνισαν ότι οι εθελοντικές πρωτοβουλίες δεν επαρκούν για να προστατέψουν τους εργαζομένους και ζήτησαν η ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους στον κοινωνικό τομέα να πραγματοποιείται μέσω αποτελεσματικών μηχανισμών.
• Οι επενδυτές τόνισαν την ανάγκη να βελτιωθεί η διάδοση και η διαφάνεια των πρακτικών των επιχειρήσεων.
• Οι οργανώσεις των καταναλωτών υπογράμμισαν τη σημασία αξιόπιστων πληροφοριών σχετικά με τους όρους παραγωγής και εμπορίας των αγαθών.

.

Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα όπως το συμβούλιο, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τόνισαν την σημασία που έχει η ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης στο θέμα αυτό. (4)

.
Αν εξαιρέσουμε τους περιστασιακούς επιχειρηματίες στόχος των οποίων είναι η μεγιστοποίηση του άμεσου κέρδους, σκοπός των υπολοίπων είναι η βιώσιμη, δηλαδή η σε βάθος χρόνου, αποδοτικότητα και ανάπτυξη των επιχειρήσεών τους, η οποία, όπως υποστηρίζεται, είναι συνυφασμένη με:

.
• την οικονομική ευημερία του συνόλου,
• την κοινωνική συνοχή και
• τη μέριμνα για το φυσικό περιβάλλον.

.
Αν δεχθούμε τη συσχέτιση αυτή, δεχόμαστε εμμέσως και ότι το οικονομικό αποτέλεσμα, που εκφράζεται για το πλατύ κοινό με το κέρδος, δεν αποτελεί πλέον μονοδιάστατο δείκτη επιτυχίας και προκρίσεως για τη βιώσιμη ανάπτυξη, αλλά συγχρόνως απαιτείται και η έξωθεν καλή μαρτυρία κοινωνικής ευαισθησίας και μέριμνας για το περιβάλλον. Είναι η αρχή γνωστή ως «triple bottom line», σε αντιδιαστολή με το ποσόν «στην κάτω γραμμή» των ετήσιων αποτελεσμάτων χρήσεως, του κέρδους δηλαδή. Από το «τρισδιάστατο» αυτό κριτήριο γεννήθηκε η ιδέα της «Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης», η οποία ευρύτατα είναι γνωστή ως CSR, ακρωνύμιο του Corporate Social Responsibility.

.
Τι εννοούμε όμως με τον όρο Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη ή CSR; Όπως προαναφέραμε υπάρχουν πολλοί ορισμοί, δείγμα του ότι η εντύπωση που επικρατεί περί Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης δεν είναι ξεκάθαρη. Ας υιοθετήσουμε λοιπόν ένα γενικόλογο ορισμό ο οποίος, αν μη τι άλλο, δεν μπορεί να δημιουργήσει αμφισβητήσεις:

.
Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη είναι η πολιτική της επιχειρήσεως να δαπανά οικονομικούς πόρους, πέραν των νομικών της υποχρεώσεων, σε δραστηριότητες με κοινωνική και περιβαλλοντική διάσταση, που συμβάλλουν(5)

.
• στην κοινωνική συνοχή.
• στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και
• στην πολιτισμική ανύψωση του κοινωνικού ιστού.

.
Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, CSR, είναι μια νέα ιδέα με μακρά όμως παράδοση. Αυτό, εκ πρώτης όψεως, μοιάζει αντιφατικό. Δεν είναι όμως. Η χορηγία, που είναι τμήμα της CSR, έχει στη χώρα μας ιστορία 2.500 ετών (θυμίζω την Αθηναίων Πολιτεία). Άλλωστε, η προσφορά των Εθνικών Ευεργετών και η κοινωνική ευποιία πολλών επιχειρηματιών στο παρελθόν, είναι αποδείξεις της μακρόχρονης υπάρξεως σε επιχειρηματικούς κύκλους αισθήματος οφειλής προς το κοινωνικό σύνολο.

.
Πρακτικά, η κοινωνική ευθύνη μιας επιχείρησης σημαίνει όχι μόνο συμμόρφωση προς τη νομοθεσία αλλά μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαίδευση και την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, επένδυση στο περιβάλλον και στις σχέσεις με το κοινό με το οποίο συναλλάσσεται. Κατ’ επέκταση, σημαίνει μία νέα, σύγχρονη αντίληψη διοίκησης που επηρεάζει άμεσα και καθοριστικά τις βασικές εταιρικές αξίες και αρχές και επαγγέλλεται νέους τρόπους διαχείρισης των αλλαγών που συμβαίνουν στην παγκόσμια κοινωνία με στόχο τη συμφιλίωση της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής ευημερίας.(6)

.
Η κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων διακρίνεται σε εσωτερική και εξωτερική. Η εσωτερική διάσταση αφορά δράσεις που αναπτύσσονται μέσα στην επιχείρηση και αφορούν τη διαχείριση και ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, την υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία και τη διαχείριση του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. Η εξωτερική διάσταση αφορά δράσεις που επεκτείνονται πέρα από τα όρια της επιχείρησης, όπως στις τοπικές κοινότητες, στους επιχειρηματικούς εταίρους, τους προμηθευτές, τους πελάτες, τις δημόσιες αρχές και τους μη κυβερνητικούς οργανισμούς»

 


1.Crane, A. And Matten, D. (2004). “Business ethics- A European perspective”, Oxford University Press, Oxford, pp.37-71.

2.Κονταξή Μ. (2004). Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη & Περιβάλλον. PriceWaterhouseCoopers.

3.www.europa.eu.int., 2005, Εταιρική κοινωνική Ευθύνη.

4.Florini, A. (2003) ‘Corporate social responsibility: the new Social Contract’. Available at: www.brookings.edu/views/articles/florini200309.pdf

5.Βούλγαρη Ε. (2004), Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, ΣΕΒ.

6.Friedman, M. (2002) The social responsibility of business is to increase its profits. The New York Times Magazine, 13 September.